Składka zdrowotna na JDG w 2026 — 3 progi i co je faktycznie wyznacza

Reforma 2022 r. (Polski Ład) zastąpiła stałą składkę 380 zł trzema różnymi mechanizmami zależnymi od formy opodatkowania. W 2026 r. wyglądają one tak: ryczałt — 3 stałe progi, KPiR skala — 9 % od dochodu, KPiR liniowy — 4,9 % od dochodu. We wszystkich trzech jest minimum 9 % × płaca minimalna.

§ 01 Skąd biorą się te liczby

Ustawa z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (D20251461 — tekst jednolity 2025) w art. 81 ust. 2c definiuje 3 progi dla osób na ryczałcie:

„Podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne osób (...) opłacających ryczałt od przychodów ewidencjonowanych stanowi: 1) 60 % przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, jeżeli przychody (...) nie przekroczyły kwoty 60 000 zł; 2) 100 % przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, jeżeli przychody (...) przekroczyły 60 000 zł, ale nie przekroczyły 300 000 zł; 3) 180 % przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, jeżeli przychody (...) przekroczyły 300 000 zł."

art. 81 ust. 2c ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej

„Przeciętne miesięczne wynagrodzenie" w tej ustawie to PPWZUS — przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw za IV kw. roku poprzedniego, ogłaszane przez GUS. PPWZUS 2026 = 9 228,64 zł (komunikat Prezesa GUS).

Z tego wynikają trzy progi:

Stawka 9 % jest stała dla wszystkich ubezpieczonych (art. 79 ust. 1 ustawy o świadczeniach). To progresja PODSTAWY, nie procentu — i to różni ryczałt od KPiR liniowego (gdzie progresji nie ma, tylko stała stawka 4,9 %).

§ 02 Jak się przechodzi z progu na próg

Progi liczą się w trakcie roku, kumulacyjnie. Od stycznia płacisz P1 (498 zł). W chwili gdy suma przychodów z roku przekracza 60 000 zł — od kolejnego miesiąca skaczesz na P2 (830 zł). Analogicznie z P2 na P3 po przekroczeniu 300 000 zł.

Wsteczne wyrównanie w PIT-28. W rocznym rozliczeniu (do 30 kwietnia) liczysz jeden próg dla całego roku — wybierany na podstawie sumy przychodów. Jeśli przez pierwsze 8 miesięcy płaciłeś P1 (498 zł), a w sierpniu przekroczyłeś 60k i od września płaciłeś P2 (830 zł), w rozliczeniu rocznym okazuje się, że za cały rok powinieneś był płacić P2. Różnica do dopłaty: (830 − 498) × 8 = 2 656 zł.

Stąd kalkulator B2B-Ryczałt pokazuje jeden próg na cały rok (wybrany na podstawie planowanego rocznego przychodu) — nie skomplikowaną symulację miesięcznych przeskoków. To upraszcza, ale daje wynik zbieżny z deklaracją PIT-28.

§ 03 KPiR — skala 12/32 %

Na skali (KPiR zwykła) składka zdrowotna wynosi 9 % od dochodu rocznego — czyli procent jest stały, ale podstawą jest realny dochód (przychód − koszty − ZUS społeczny). Brzmi podobnie jak liniowy (4,9 %), ale to 9 %, czyli prawie 2× tyle.

Minimum: nie mniej niż 9 % × płaca minimalna. W 2026 r.: 9 % × 4 806 = 432,54 zł / mies. Czyli nawet przy zerowym dochodzie zapłacisz tę kwotę.

Składka jest nieodliczalna od podatku ani od dochodu (od 2022). To największa pułapka skali dla wysoko zarabiających — przy 200 000 zł dochodu rocznego zdrowotna to 18 000 zł nieodliczalnego kosztu. Stąd dla wysokich dochodów liniowy (4,9 % + częściowe odliczenie) często wychodzi lepiej.

§ 04 KPiR — liniowy 19 %

Liniowy ma 4,9 % od dochodu, nie 9 %. Ale ma też limit odliczenia: możesz odliczyć od dochodu zdrowotną w wysokości do 11 600 zł rocznie (limit 2026, weryfikuj corocznie) — czyli efektywnie kosztuje 19 % × 11 600 = 2 204 zł netto rocznie mniej.

Minimum: tak samo, 9 % × płaca minimalna = 432,54 zł / mies.

§ 05 KPiR vs Ryczałt — która zdrowotna jest niższa

Założenie: marża 70 % (dochód = 70 % × przychód). Realne liczby silnie zależą od stopnia kosztowości.

§ 06 Odliczalność — fundamentalne różnice

Od 1 stycznia 2022 r. (Polski Ład) składka zdrowotna generalnie nie jest odliczalna od podatku. Ale są wyjątki:

• Ryczałt: 50 % składki zdrowotnej obniża podstawę naliczenia ryczałtu (art. 11 ust. 1a). Przy P2: 830,58 / 2 = 415 zł / mies, czyli 4 982 zł / rok zmniejszenia podstawy ryczałtu. Przy 12 %-stawce ryczałtu daje to ok. 598 zł oszczędności.
• KPiR liniowy: składka zdrowotna do limitu 11 600 zł / rok (2026) odliczalna od dochodu. Daje 19 % × 11 600 = 2 204 zł netto / rok.
• KPiR skala: brak odliczenia. Cała zdrowotna jest „w cenie".

Dla nowej firmy o niskim obrocie różnice są bagatelne. Dla firmy z 300 k+ przychodu rocznie — kilka tysięcy złotych netto / rok różnicy, które warto wziąć pod uwagę przy wyborze formy.

§ 07 Rozliczenie roczne i potencjalna dopłata / zwrot

Składka zdrowotna ma własne rozliczenie roczne, niezależne od PIT:

• Termin: do 20 maja roku następnego (równoległy do PIT-28 do 30.04 i PIT-36/PIT-36L do 30.04).
• Formularz: ZUS DRA + ZUS RCA (deklaracja roczna).
• Rozliczenie pokazuje: składki wpłacone w roku, składki należne na podstawie rocznych dochodów / przychodów, różnicę do dopłaty albo zwrotu.

Dopłata najczęściej zdarza się, gdy płaciłeś P1 (niski próg), a w grudniu przekroczyłeś 60k przychodu i powinieneś był być na P2 cały rok. Albo gdy na KPiR rzeczywisty dochód okazał się wyższy niż prognozowany.

Zwrot — gdy płaciłeś zawyżoną podstawę, a rzeczywiste przychody / dochody okazały się niższe. ZUS oddaje na konto firmowe lub zostawia na koncie ubezpieczonego do rozliczenia ze składkami bieżącymi (do wyboru).

§ 08 Zbieg składek — UoP + JDG

Jeśli pracujesz jednocześnie na UoP (z brutto ≥ płaca minimalna) i prowadzisz JDG — masz jeden ZUS społeczny z UoP (zwolnienie z ZUS-u JDG na podstawie art. 9 ust. 1a sus), ale składkę zdrowotną płacisz osobno od każdego tytułu:

„Składka na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana z każdego z tytułów."

art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej

Z UoP zdrowotna jest naliczana standardowo (9 % od podstawy = brutto − ZUS pracownika). Z JDG — według właściwego dla formy mechanizmu (ryczałt: P1/P2/P3 wg przychodu z JDG; KPiR: % od dochodu). Sumarycznie płacisz dwie zdrowotne.

To ważny niuans — często ludzie zakładają, że „UoP załatwia zdrowotną" i są zaskoczeni dodatkowym obciążeniem na JDG. Nasze kalkulatory B2B-KPiR i B2B-Ryczałt uwzględniają to przez toggle „Mam dodatkowe UoP" — wtedy silnik wyłącza ZUS społeczny z JDG, ale zostawia zdrowotną.

§ 09 Konkretny przykład: ryczałt 12 %, 18 000 zł / mies

Programista IT, faktura 18 000 zł / mies = 216 000 zł / rok. Pełny ZUS.

• Próg zdrowotnej: P2 (60–300k) → 830,58 zł / mies × 12 = 9 967 zł
• Odliczenie 50 % (= 415 zł / mies × 12 = 4 984 zł) obniża podstawę ryczałtu
• Ryczałt 12 % × (216 000 − 21 240 ZUS − 4 984 odlicz) = 12 % × 189 776 = 22 773 zł
• ZUS społeczny pełny: ~ 21 240 zł
• Łączne obciążenie: 21 240 + 9 967 + 22 773 = 53 980 zł / rok
• Do kieszeni: 216 000 − 53 980 = 162 020 zł = 13 502 zł / mies

Efektywna stawka obciążenia: 53 980 / 216 000 = ~ 25 %. Tylko 4,6 % z tego to zdrowotna. Mówiąc inaczej: zdrowotna w ryczałcie P2 to mniej niż 5 % przychodu — przy porównaniu z 9 % zdrowotnej na skali to oszczędność rzędu 8 000 zł / rok przy tym przychodzie.

§ 10 Najczęstsze błędy

1. „Płacę 380 zł, jak w 2021 r."

Polski Ład 2022 zlikwidował tę zasadę. W 2026 r. minimum to 432,54 zł / mies (9 % × 4 806 zł płacy min.). Ryczałt: minimum P1 = 498 zł.

2. Próg liczony od dochodu, nie od przychodu (ryczałt)

Tylko ryczałt liczy próg od przychodu. KPiR liczy zdrowotną od dochodu. Ludzie mylą te dwie podstawy i dziwią się, że na 240k przychodzie / 70k dochodzie zdrowotna w ryczałcie wynosi 830 zł (od przychodu), a na KPiR liniowym ~ 285 zł (4,9 % × 70k / 12).

3. Próg roczny vs miesięczny — średnia ≠ kumulatyw

Próg P3 (300k rocznie) liczy się kumulacyjnie, nie jako średnia miesięczna. Jeśli zarabiasz 50 tys. zł / mies przez 6 miesięcy i 0 przez kolejne 6 — przekroczyłeś próg po pół roku (przekraczasz 300k w czerwcu) i od lipca skaczesz na P3 — choć średnio miesięcznie masz 25 tys.

4. „Skoro nie odliczę, to nie ma znaczenia czy mam wysoki dochód"

Na KPiR skali — niestety ma. Każde dodatkowe 10k dochodu = +900 zł / rok zdrowotnej, której nie odliczysz. Stąd częsta strategia: po przekroczeniu progu 32 % (120k dochodu) liczy się też wzrost zdrowotnej — łączny krańcowy koszt każdej dodatkowej tysiączki zarobku to nie 32 %, tylko 32 + 9 = 41 %.

§ 11 Co się zmienia w 2026 — uwagi

W 2026 r. nie ma istotnych zmian w mechanizmie zdrowotnej. PPWZUS rośnie zgodnie z komunikatem GUS (z ~ 7 800 zł w 2024 r. do 9 228,64 zł w 2026 r.), więc rosną wszystkie 3 progi proporcjonalnie. Płaca minimalna podniesiona do 4 806 zł, więc rośnie też minimum (z 419 zł w 2024 do 432,54 zł).

Plany legislacyjne (status na maj 2026): trwają prace nad „odwróceniem Polskiego Ładu" — propozycje przywrócenia odliczalności składki zdrowotnej w pełnym zakresie. Aktualnie nic nie weszło w życie; monitor przepisów Rządu i Sejmu — jeśli zmiana zostanie wprowadzona w trakcie 2026 r., uaktualnimy artykuł i kalkulator natychmiast po publikacji w Dz.U.

§ 12 Krótkie podsumowanie

• Ryczałt — 3 progi: 498,35 / 830,58 / 1 495,04 zł / mies (P1 / P2 / P3 wg przychodu).
• KPiR liniowy — 4,9 % od dochodu, min. 432,54 zł, odliczalność do 11 600 zł / rok.
• KPiR skala — 9 % od dochodu, min. 432,54 zł, brak odliczenia.
• Wzór ryczałtu: 9 % × {60 %, 100 %, 180 %} × PPWZUS 9 228,64 zł.
• 50 % zdrowotnej (ryczałt) obniża podstawę naliczenia ryczałtu.
• Rozliczenie roczne: ZUS DRA do 20 maja kolejnego roku. Dopłata / zwrot w zależności od rzeczywistych przychodów.
• Przy zbiegu UoP + JDG — dwie zdrowotne (art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach).

Artykuł ma charakter informacyjny. Wzory i progi są zgodne ze stanem prawnym na styczeń 2026. Indywidualne rozliczenie składki zdrowotnej wymaga dokładnej analizy faktycznego dochodu / przychodu i ewentualnych okoliczności szczególnych (urlop macierzyński, choroba, zawieszenie działalności).